Mae'r canlynol yn enghreifftiau cyffredin o'r sefyllfaoedd pan fydd angen i chi wneud cais am ganiatâd cynllunio:

• Rydych am ychwanegu at, neu wneud estyniad i fflat neu fflat deulawr (sy’n cynnwys rhai a addaswyd o dai). (Ond nid oes angen caniatâd cynllunio arnoch i wneud newidiadau neu waith mewnol nad yw’n effeithio ar ymddangosiad allanol yr adeilad.)
• Rydych am rannu rhan o’ch tŷ i’w ddefnyddio fel cartref ar wahân (er enghraifft, fflat hunangynhaliol neu fflat un ystafell) neu rydych am ddefnyddio carafán yn eich gardd fel cartref i rywun arall. (Ond nid oes angen caniatâd cynllunio arnoch i rentu un neu ddwy o’ch ystafelloedd i letywyr.)
• Rydych am rannu rhan o’ch cartref at ddefnydd busnes neu fasnachol (er enghraifft, gweithdy) neu rydych am adeiladu man parcio ar gyfer cerbyd masnachol yn eich cartref.
• Rydych am adeiladu rhywbeth sy’n mynd yn groes i delerau’r caniatâd cynllunio gwreiddiol ar gyfer eich cartref - er enghraifft, efallai y cafodd eich tŷ ei adeiladu â chyfyngiad i atal pobl rhag codi ffensys yn y gerddi blaen am eu bod ar ystâd “cynllun agored”. Mae gan eich cyngor gofnod o bob caniatâd cynllunio yn ei ardal.
• Efallai y bydd y gwaith rydych am ei wneud yn rhwystro pobl sy’n defnyddio’r ffordd rhag gweld.
• Byddai’r gwaith yn cynnwys mynediad newydd neu ehangach i gefnffordd neu i ffordd ddosbarthedig.

Nid oes angen caniatâd cynllunio arnoch bob amser. Nid oes rhaid ei gael ar gyfer newidiadau i’r tu mewn i adeiladau, neu fel arfer ar gyfer addasiadau bach i’r tu allan megis gosod cysylltiadau ffôn a blychau larwm. Mae gan newidiadau bach eraill, er enghraifft, codi waliau a ffensys o dan uchder arbennig, ganiatâd cynllunio cyffredinol nad oes angen gwneud cais penodol ar ei gyfer. Efallai y bydd angen caniatâd ar gyfer pethau eraill os yw’r adeilad yn un rhestredig.

Mae gweddill y bennod hon yn rhoi cyngor pellach ar yr achlysuron pan fydd angen i chi wneud cais am ganiatâd cynllunio. Os nad yw'r llyfryn hwn yn trafod yr hyn yr ydych yn dymuno'i wneud, dylech drafod eich cynigion gydag adran gynllunio'ch cyngor.

Os ydych yn gofidio am broblem gyfreithiol sy'n ymwneud â chynllunio, hwyrach y bydd rhaid i chi gael cyngor proffesiynol neu ofyn i'ch Canolfan Gynghori leol.

Os bwriwch chi ymlaen gyda’r datblygiad heb y caniatâd angenrheidiol, gall y awdurdod lleol dros eich ardal ofyn i chi wneud cais cynllunio adolygol.

Os bydd yn penderfynu na ddylid rhoi caniatâd efallai y bydd yn mynnu eich bod yn adfer pethau i’r hyn oeddent yn flaenorol. Gallwch apelio ond os bydd y dyfarniad yn eich erbyn a chithau’n dal i wrthod cydymffurfio mae’n bosibl y cewch eich erlyn.